حکم رابطه مقعدی در اسلام

موضوع رابطه مقعدی در زندگی زناشویی از جنبه های شرعی، اخلاقی و بهداشتی مورد توجه قرار گرفته است. در فقه اسلامی، دیدگاه های متفاوتی در خصوص جواز یا حرمت این عمل وجود دارد که غالباً به رضایت همسر و ملاحظات پزشکی بستگی دارد.

شناخت دقیق احکام شرعی در زندگی زناشویی و آگاهی از بایدها و نبایدها، مسیری برای دستیابی به آرامش و سلامت روحی و جسمی در روابط میان همسران محسوب می شود. در این میان، مسئله رابطه مقعدی یا وطی در دبر از جمله موضوعات حساس و گاه سوال برانگیزی است که در فقه اسلامی و افکار عمومی جایگاه ویژه ای دارد. با توجه به ابهامات و دیدگاه های مختلف، نیاز به تحلیل جامع و مستند از ابعاد فقهی (شیعه و اهل سنت) و پزشکی این نوع رابطه، بیش از پیش احساس می شود. این تحلیل کمک می کند تا زوجین با درکی کامل و بر پایه منابع معتبر، تصمیماتی آگاهانه و مطابق با آموزه های دینی و ملاحظات بهداشتی اتخاذ کنند.

تعریف اصطلاحات و تمایزات کلیدی

برای ورود به بحث حکم رابطه مقعدی در اسلام، ابتدا لازم است اصطلاحات مربوطه به درستی تبیین و تمایزات کلیدی آن مشخص شود تا از هرگونه سوءتفاهم جلوگیری به عمل آید.

وطی در دبر: رابطه جنسی مقعدی با همسر

اصطلاح «وطی در دبر» در فقه اسلامی به معنای انجام رابطه جنسی مقعدی (Anal Sex) میان یک مرد و همسر شرعی او است. این عمل از نظر ماهیت با دیگر اشکال روابط زناشویی تفاوت دارد و به همین دلیل، احکام و ملاحظات خاص خود را می طلبد.

تفاوت با لواط

یکی از مهم ترین تمایزاتی که باید روشن شود، تفاوت میان «وطی در دبر» و «لواط» است. لواط به رابطه جنسی مقعدی میان دو مرد اطلاق می شود و در اسلام به شدت حرام و از گناهان کبیره محسوب می گردد. تمرکز اصلی این مقاله بر بررسی حکم شرعی «وطی در دبر» یعنی رابطه مقعدی میان یک مرد و همسرش است و نباید آن را با لواط اشتباه گرفت؛ چرا که ماهیت و احکام هر یک کاملاً متفاوت است و لواط به هیچ وجه در چارچوب روابط زناشویی جای نمی گیرد.

حکم شرعی رابطه مقعدی در فقه شیعه

در فقه شیعه، حکم رابطه مقعدی در اسلام با ظرافت های خاصی مورد بررسی قرار گرفته است. این موضوع به دلیل وجود روایات و دیدگاه های متفاوت مراجع تقلید، همواره محل بحث و اجتهاد بوده است.

دیدگاه کلی: کراهت شدید با شرط رضایت

اکثریت فقهای شیعه، رابطه جنسی مقعدی با همسر را مکروه شدید می دانند. مفهوم «کراهت شدید» در فقه شیعه به معنای ناپسند بودن و بهتر بودن ترک آن است، اما لزوماً به معنای حرام بودن نیست. مهم ترین شرط برای جواز این عمل، «رضایت زن» است. به این معنا که اگر زن به این عمل راضی نباشد، انجام آن جایز نیست و حتی برخی مراجع آن را حرام می دانند. این دیدگاه بر پایه احترام به حقوق همسر و پرهیز از آزار و اذیت او بنا شده است.

نظرات تفصیلی مراجع عظام تقلید

فتوای مراجع تقلید شیعه در خصوص رابطه مقعدی با همسر، در چند گروه اصلی قابل دسته بندی است که تفاوت هایی جزئی اما مهم با یکدیگر دارند. این نظرات غالباً بر اساس مبانی اجتهادی و تفسیر روایات شکل گرفته اند.

گروه اول: کراهت شدید با رضایت

بسیاری از مراجع عظام تقلید، از جمله امام خمینی، آیت الله خامنه ای، آیت الله مکارم شیرازی، آیت الله صافی گلپایگانی و آیت الله نوری همدانی، معتقدند که نزدیکی از پشت با همسر، اگر با رضایت او باشد، کراهت شدید دارد. این به معنای عدم حرمت ذاتی عمل است، اما توصیه اکید به ترک آن می شود.

گروه دوم: کراهت شدید با رضایت؛ عدم جواز بدون رضایت (احتیاط واجب)

برخی دیگر از فقها، نظیر آیت الله سیستانی و آیت الله فاضل لنکرانی، فتوا می دهند که در صورت رضایت زن، این عمل مکروه شدید است. اما اگر زن رضایت نداشته باشد، بنابر احتیاط واجب جایز نیست. این احتیاط واجب نشان دهنده آن است که مقلدین این مراجع در صورت عدم رضایت زن، باید این عمل را ترک کنند یا به مرجع دیگری با فتوای صریح تر رجوع نمایند.

گروه سوم: عدم جواز حتی با رضایت (احتیاط واجب)

محدودیتی بیشتری در نظرات برخی مراجع همچون آیت الله بهجت، آیت الله تبریزی و آیت الله وحید خراسانی دیده می شود. این بزرگان بنابر احتیاط واجب، حتی با رضایت زن نیز رابطه مقعدی را جایز نمی دانند. این دیدگاه به نوعی تشدید کراهت تلقی می شود که به سوی حرمت میل می کند و در عمل، برای مقلدین این مراجع، انجام این عمل جایز نیست.

استناد روایی

در فقه شیعه، استناد به روایات ائمه اطهار (ع) از اهمیت بالایی برخوردار است. در مورد حکم رابطه مقعدی نیز، حدیثی از امام صادق (ع) مطرح است که به عنوان یکی از مستندات اصلی در این بحث شناخته می شود:

«از امام صادق (ع) درباره مردی که از پشت با همسرش نزدیکی می کند، پرسیدم. حضرت فرمودند: در صورتی که راضی باشد، اشکالی ندارد.» (وسائل الشیعه، ج 20، ص 145)

این روایت به وضوح شرط رضایت زن را مطرح می کند و مبنای فتوای اکثر فقها بر جواز با کراهت شدید، همین روایت است. با این حال، فقها در تفسیر و تبیین این روایت، سایر ملاحظات فقهی و اخلاقی را نیز در نظر می گیرند که به فتاوای متفاوت منجر شده است.

احکام مرتبط با رابطه مقعدی

علاوه بر حکم کلی، رابطه مقعدی با همسر دارای احکام شرعی مرتبط دیگری نیز هست که آگاهی از آن ها برای زوجین مسلمان ضروری است.

حکم در دوران قاعدگی

نزدیکی از جلو (مهبل) در دوران قاعدگی زن به اتفاق نظر فقهای شیعه حرام است. اما در خصوص رابطه مقعدی در ایام قاعدگی، آیت الله مکارم شیرازی تأکید دارند که بنابر احتیاط واجب جایز نیست. این احتیاط نیز بر پایه پرهیز از هرگونه شبهه و احترام به طهارت و پاکی در این ایام استوار است.

وجوب غسل جنابت

در صورت انجام نزدیکی از پشت، اگر دخول به اندازه ختنه گاه یا بیشتر صورت گیرد، حتی اگر منی خارج نشود، هر دو نفر (مرد و زن) جنب می شوند و بر آن ها غسل جنابت واجب است. این حکم در میان مراجع (به جز اختلاف جزئی در نظر آیت الله مکارم شیرازی در مورد جمع بین غسل و وضو) مورد اتفاق نظر است و رعایت آن برای انجام عبادات شرط است.

حکم عده در عقد موقت

در عقد موقت، اگر نزدیکی از جلو صورت گیرد، زن باید عده نگه دارد. در مورد رابطه مقعدی در عقد موقت نیز، برخی مراجع مانند آیت الله مکارم شیرازی بنابر احتیاط واجب، نگه داشتن عده برای زن را لازم می دانند. این حکم نیز برای رعایت حقوق شرعی و جلوگیری از اختلاط نسل است.

حکم شرعی رابطه مقعدی در فقه اهل سنت

دیدگاه فقهای اهل سنت در مورد حکم رابطه مقعدی در اسلام، عموماً صریح تر و با محدودیت های بیشتری نسبت به فقه شیعه همراه است. در اکثر مذاهب چهارگانه اهل سنت، این عمل یا حرام تلقی می شود و یا مکروه تحریمی (کراهت نزدیک به حرمت).

دیدگاه کلی: غالباً حرام یا مکروه تحریمی

بسیاری از فقهای مذاهب اهل سنت (حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی) رابطه مقعدی با همسر را حرام یا مکروه تحریمی می دانند. این دیدگاه بر این اساس استوار است که حتی رضایت دو طرف نیز نمی تواند دلیلی بر حلال بودن عملی باشد که در احادیث و سنت نبوی از آن نهی شده است. آن ها معتقدند که مقعد مجرای دفع فضولات است و برای آمیزش جنسی و بقای نسل طراحی نشده است، از این رو، استفاده از آن برای این منظور خلاف فطرت و شرع است.

استناد به احادیث نبوی

فقهای اهل سنت در اثبات حرمت یا کراهت شدید رابطه مقعدی، به احادیث متعددی از پیامبر اکرم (ص) استناد می کنند. برخی از این احادیث به وضوح به نهی از این عمل اشاره دارند:

• حدیثی از پیامبر (ص) نقل شده که می فرماید: «کسی که با زن در حال حیض یا از مقعد با او نزدیکی کند، از دین خارج شده است.» (سنن ترمذی)
• در روایت دیگری آمده است: «ملعون است کسی که با زنی از مقعدش نزدیکی کند.»

این احادیث مبنای اصلی فتوای فقهای اهل سنت برای تحریم رابطه مقعدی است و آن ها این عمل را از گناهان کبیره می دانند که مستوجب توبه است.

استناد به قرآن

برخی آیات قرآن نیز در بحث حکم رابطه مقعدی مورد استناد و تفسیر قرار می گیرند، هرچند که دیدگاه های تفسیری در این زمینه متفاوت است.

آیه ۲۲۲ سوره بقره (مربوط به دوران قاعدگی)

«وَیَسْأَلُونَكَ عَنِ الْمَحِیضِ قُلْ هُوَ أَذًى فَاعْتَزِلُوا النِّسَاءَ فِی الْمَحِیضِ وَلَا تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّىٰ یَطْهُرْنَ فَإِذَا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَیْثُ أَمَرَكُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ التَّوَّابِینَ وَیُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِینَ»

این آیه به وضوح به ممنوعیت نزدیکی با زنان در دوران قاعدگی اشاره دارد. اگرچه مستقیماً به رابطه مقعدی اشاره نمی کند، اما می توان از آن لزوم رعایت طهارت و پاکی در روابط زناشویی را استنباط کرد که برخی آن را به کراهت شدید یا حرمت رابطه مقعدی تعمیم می دهند، زیرا این عمل را از نظر بهداشتی و طهارت، مشابه یا بدتر از نزدیکی در حیض می دانند.

آیه ۲۲۳ سوره بقره (زنان شما کشتزار شمایند)

«نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ وَقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ مُلَاقُوهُ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ»

این آیه که می فرماید زنان شما کشتزار شمایند، پس از هر جا [و هر گونه] که خواهید به کشتزار خود [در]آیید، یکی از مهم ترین آیات مورد بحث در این موضوع است. برخی معتقدند عبارت اَنَّى شِئْتُمْ (هر گونه که خواهید) می تواند مجوزی برای رابطه مقعدی باشد. با این حال، اکثر علمای مسلمان، اعم از شیعه و سنی، این تفسیر را نمی پذیرند. آن ها استدلال می کنند که کشتزار کنایه از محل تولید نسل (رحم) است و منظور آیه، اجازه آمیزش از هر جهت (مثلاً از پشت یا جلو) به شرطی است که دخول در محل کشت (فرج) باشد و هدف اصلی (تولید نسل) مد نظر قرار گیرد، نه اینکه آیه مجوزی برای نزدیکی در مقعد باشد. این تفسیر با توجه به سیاق آیات و احادیث نبوی تقویت می شود که رابطه مقعدی را نهی می کنند.

آیات مرتبط با قوم لوط

قرآن کریم در آیات متعددی به داستان قوم لوط و عمل شنیع آن ها (لواط) اشاره دارد. این آیات (مانند آیات ۲۸-۳۱ سوره عنکبوت یا آیات ۵۴-۵۵ سوره نمل) به شدت این عمل را محکوم می کنند و از آن به عنوان «فاحشه» یاد می کنند. هرچند این آیات مستقیماً درباره رابطه مقعدی میان زن و شوهر نیستند و به همجنس گرایی مردان (لواط) می پردازند، اما می توان از آن ها قبح و زشتی کلی استفاده از مجرای مقعد برای آمیزش جنسی را استنباط کرد و این امر موجب تقویت دیدگاه حرمت رابطه مقعدی حتی میان زوجین شده است، زیرا هدف از ازدواج را حفظ نسل و پاکی روابط جنسی می دانند.

دیدگاه پزشکی و بهداشتی درباره رابطه مقعدی

فارغ از ابعاد فقهی، بررسی حکم رابطه مقعدی در اسلام باید با نگاهی به دیدگاه های پزشکی و بهداشتی نیز همراه باشد. متخصصان سلامت جنسی و پزشکان، عوارض و خطرات متعددی را برای این نوع رابطه برشمرده اند که آگاهی از آن ها برای هر زوجی ضروری است.

خطرات و آسیب های جسمانی

مقعد و رکتوم، بر خلاف واژن، برای عمل دخول طراحی نشده اند. بافت مقعد حساس تر و نازک تر است و فاقد روان کننده طبیعی به میزان کافی است. این ویژگی ها، رابطه مقعدی را با خطرات جسمانی قابل توجهی همراه می سازد:

• پارگی، خونریزی و زخم: بافت حساس مقعد به سادگی در معرض پارگی، خراش و خونریزی قرار می گیرد. این آسیب ها می توانند دردناک باشند و راه را برای ورود عفونت ها باز کنند.
• ایجاد یا تشدید بواسیر (هموروئید): فشار و اصطکاک ناشی از دخول می تواند باعث التهاب، تورم و در نهایت ایجاد یا تشدید بواسیر شود که با درد، خونریزی و ناراحتی همراه است.
• آسیب به عضلات اسفنکتر مقعد: تکرار رابطه مقعدی و فشار وارده بر عضلات اسفنکتر مقعد می تواند به مرور زمان به این عضلات آسیب برساند. این آسیب ممکن است در بلندمدت منجر به ضعف عضلانی و در نتیجه، بی اختیاری در کنترل گاز یا مدفوع شود که می تواند تأثیرات منفی جدی بر کیفیت زندگی فرد داشته باشد.
• افزایش چشمگیر خطر انتقال عفونت های مقاربتی (STI): به دلیل نازکی بافت مقعد و وجود رگ های خونی فراوان، این ناحیه بسیار مستعد انتقال عفونت های مقاربتی است. ویروس هایی مانند HIV، HPV (عامل زگیل تناسلی و برخی سرطان ها)، هرپس، و باکتری هایی مانند سوزاک و کلامیدیا، از طریق رابطه مقعدی با سرعت و سهولت بیشتری نسبت به واژینال منتقل می شوند. وجود باکتری های روده در این ناحیه نیز خطر عفونت های ثانویه را افزایش می دهد.
• ریسک سوراخ شدن روده: در موارد شدید و به ویژه در صورت عدم احتیاط یا استفاده از خشونت، احتمال سوراخ شدن رکتوم وجود دارد که یک وضعیت اورژانسی پزشکی بوده و نیاز به جراحی فوری دارد.

اثرات روانی و عاطفی

علاوه بر آسیب های جسمانی، رابطه مقعدی می تواند پیامدهای روانی و عاطفی نیز برای زوجین به همراه داشته باشد که اهمیت آن ها دست کم از عوارض جسمی نیست.

• کاهش صمیمیت و محبت: در برخی موارد، به ویژه اگر یکی از طرفین به اجبار یا بدون رضایت قلبی واقعی به این عمل تن دهد، می تواند منجر به کاهش حس صمیمیت، محبت و اعتماد در رابطه شود. تجربه درد یا ناراحتی می تواند از لذت و نزدیکی عاطفی کاسته و به مرور زمان دوری و سردی ایجاد کند.
• آسیب روانی، شرم و اضطراب: فردی که تجربه دردناک یا ناخواسته ای از رابطه مقعدی داشته باشد، ممکن است دچار آسیب های روانی، احساس شرم، گناه، اضطراب یا حتی افسردگی شود. احساس اجبار یا عدم کنترل بر بدن خود می تواند بسیار مخرب باشد.
• تأثیر منفی بر کیفیت کلی رابطه زناشویی: اگر این عمل به یکی از طرفین آسیب برساند یا منبع نارضایتی باشد، می تواند بر رضایت کلی از رابطه زناشویی تأثیر منفی بگذارد و تعادل و آرامش زندگی مشترک را بر هم زند.

این مسائل نشان می دهد که رابطه مقعدی تنها یک انتخاب جنسی نیست، بلکه می تواند ابعاد گسترده ای بر سلامت جسم و روان و استحکام روابط عاطفی داشته باشد.

توصیه های بهداشتی و ایمنی (در صورت اصرار بر انجام)

با وجود خطرات و کراهت شرعی، در صورتی که زوجین بر انجام رابطه مقعدی اصرار داشته باشند و هر دو طرف رضایت کامل و آگاهانه داشته باشند، رعایت نکات بهداشتی و ایمنی برای به حداقل رساندن آسیب ها ضروری است:

1. ضرورت استفاده از روان کننده های مبتنی بر آب: از آنجایی که مقعد فاقد روان کننده طبیعی کافی است، استفاده فراوان و مستمر از روان کننده های با کیفیت و مبتنی بر آب برای کاهش اصطکاک و جلوگیری از پارگی و زخم الزامی است. از روان کننده های مبتنی بر روغن خودداری شود، زیرا می توانند کاندوم را پاره کنند و به بافت آسیب برسانند.
2. رعایت حداکثری بهداشت: تخلیه کامل روده و شستشوی دقیق و کامل ناحیه مقعد پیش از عمل برای جلوگیری از انتقال میکروب ها و عفونت ها بسیار مهم است.
3. استفاده از کاندوم: برای کاهش چشمگیر خطر انتقال عفونت های مقاربتی (از جمله HIV) و همچنین جلوگیری از تماس مستقیم با مدفوع، استفاده از کاندوم لاتکس یا پلی یورتان اکیداً توصیه می شود.
4. اهمیت گفتگو و رضایت کامل طرفین: هیچ گاه این عمل نباید بدون رضایت قلبی و کامل یکی از طرفین انجام شود. گفتگوهای صادقانه و احترام به حد و حدود یکدیگر، اساس یک رابطه سالم است. هرگونه احساس اجبار یا درد باید فوراً به اشتراک گذاشته شود و عمل متوقف گردد.
5. آرامش و احتیاط: دخول باید به آرامی و با احتیاط کامل صورت گیرد تا از هرگونه آسیب و پارگی جلوگیری شود.

جمع بندی و نتیجه گیری نهایی

مسئله حکم رابطه مقعدی در اسلام، موضوعی است که ابعاد گسترده ای از فقه، اخلاق و سلامت را در بر می گیرد. با بررسی های انجام شده، دیدگاه های اصلی در فقه شیعه و اهل سنت، همراه با ملاحظات پزشکی و بهداشتی، روشن شد.

در فقه شیعه، با استناد به روایات و فتاوای مراجع عظام تقلید، رابطه مقعدی با همسر با کراهت شدید همراه است. این عمل در صورت عدم رضایت همسر، بنابر احتیاط واجب یا فتوای برخی مراجع، جایز نیست و در صورت رضایت نیز، بسیار ناپسند دانسته می شود. این کراهت شدید، نشان دهنده ترجیح شرع به پرهیز از این عمل است.

در مقابل، فقه اهل سنت، غالباً رابطه مقعدی با همسر را حرام یا مکروه تحریمی می داند. این دیدگاه بر پایه احادیث صریح نبوی است که از این عمل نهی کرده اند و نیز تفاسیر خاص از آیات قرآنی که کشتزار را به محل نسل (فرج) تعبیر می کنند.

از منظر پزشکی و بهداشتی، رابطه مقعدی با خطرات جسمانی متعددی از جمله پارگی، خونریزی، بواسیر، آسیب به عضلات اسفنکتر مقعد و افزایش چشمگیر خطر انتقال عفونت های مقاربتی همراه است. همچنین، این عمل می تواند پیامدهای روانی و عاطفی منفی مانند کاهش صمیمیت، احساس شرم یا اجبار را در پی داشته باشد. به همین دلیل، متخصصان سلامت، این نوع رابطه را توصیه نمی کنند و در صورت اصرار بر انجام، رعایت حداکثری اصول بهداشتی و ایمنی را ضروری می دانند.

به طور خلاصه، درک حکم رابطه مقعدی در اسلام، مستلزم توجه به هر دو جنبه شرعی و سلامت است. اهمیت سلامتی جسمی و روانی زوجین، پرهیز از اعمالی که می توانند به آن ها آسیب برسانند، و اصل رضایت قلبی و کامل همسر به عنوان یک اصل اخلاقی و شرعی، همواره باید مورد تأکید قرار گیرد. زوجین مسلمان برای برقراری روابط زناشویی سالم، مبتنی بر احترام متقابل، عشق و رعایت احکام الهی و اصول بهداشتی، باید با آگاهی کامل تصمیم گیری کنند. در صورت وجود هرگونه ابهام یا نیاز به راهنمایی های شخصی تر، مشاوره با مراجع تقلید، کارشناسان دینی یا متخصصان سلامت جنسی توصیه می شود تا با بینشی روشن و آرامشی قلبی، مسیر زندگی مشترک را طی کنند.